GLUTENSİZ BESLENME PROGRAMI

Bundan sadece 10-12 yıl önce, gluten denince tüm bilim ve tıp dünyasının aklına gelen tek şey, oldukça nadir görülen bir tür buğday allerjisinin neden olduğu Çölyak hastalığı ve eğer hastaysanız çocukluk yaşlarında yani çocuk doktorunuz tarafından tanısının konulduğuydu.

Ancak 2013 itibariyle çölyak hastası olmasa da gluten veya buğday allerjisinden muzdarip insanların var olduğu büyük ölçüde kabul görmeye başladı . Hatta şu anda tüm dünyadaki çölyak hastalarının sayısından çok daha fazla sayıda insan glutensiz beslenme uyguluyor.

Tıp dünyasında ise glutenle ilgili olarak

  • buğday allerjisi,
  • çölyak hastalığı ve
  • gluten hassasiyeti

olmak üzere üç tıbbi durum tanımlanmış durumda . Yaklaşık olarak 100 kişiden birinde çölyak hastalığı var. Çölyak hastalığının görülme sıklığında son yıllarda çok hafif bir artış olsa da hala yüzde 1’in çok az üstünde 1,2 gibi görülme oranına sahip. Diğer yandan her 1000 kişiden birinde buğday allerjisi olabilir. Ancak gluten hassasiyetinin ne  sıklıkta görüldüğü hakkında bilgimiz bulunmuyor.

Gluten hassasiyetinin tıbbi kredibilitesi yükselme trendine girmiş olsa da aslında bu hastalığın nasıl oluştuğu hakkında en ufak fikrimiz yok! Tanı yöntemleri konusunda henüz net bir yaklaşım oluşmuş da değil . Ne kadar gluten tolere edilir, ne kadarı edilemez, bir kere olunca hep kalır mı, yoksa iyileşir mi, glutensiz beslenme uygulanmazsa uzun dönemde ne gibi komplikasyonları olur bilmiyoruz. Bu konudaki bilgimizin ne kadar az olduğu göz önüne alınırsa gluteni hayatlarından çıkarmış, hassasiyeti olan insanların her yıl gluteni beslenmelerine yeniden dahil etmeyi deneyerek, şikayetlerinin geri gelip gelmediğini gözlemlemeyi düşünmelidirler .

Günümüzde Çölyak hastası veya buğday allerjisi olmadığı halde ve her ikisi için tanı koyduran kan ve biyopsi testleri negatif çıkmasına rağmen, buğday ve/veya glutenden kaynaklanan problemleri olduğunu bildiren önemli sayıda kişi var. Çoğu hasta gluten hassasiyetinin neden olabileceği irritabl bağırsak tipi, karın ağrısı, gaz sancısı, bağırsak alışkanlıklarının değişmesi gibi mide bağırsak sistemi ile ilgili belirtilerin yanısıra, yorgunluk, depresyon, kas ve eklem ağrısı, zihinsel bulanıklık, baş ağrısı, el ve ayaklarda his kaybı, cilt döküntüleri veya anemi (kansızlık) gibi diğer belirtilere de neden olduğunu ve gluteni beslenmelerinden çıkarınca bu belirtilerde önemli oranda düzelme olduğunu bildiriyor1.

Peki şüpheleniyorsanız ne yapmalısınız?

Yapılacak ilk iş çölyak hastalığınızın olup olmadığından kesinlikle emin olmaktır. Bunu öğrenmenizin üç yolu var. Doktorunuz tarafından istenmesi gereken kan testi veya bağırsaktan alınacak minik bir biyopsi veya gen testi. Eğer burada Çölyak hastalığı tanısı konulacak olursa o zaman hayat boyu çok katı bir şekilde glutensiz beslenme uygulamanız gerekli. Eğer negatifse o zaman glutenden değil, işlenmiş yiyeceklerden arındırılmış, sebze-meyve, işlenmemiş tam tahıl (glutenli) içeren sağlıklı bir beslenme düzenine geçmelisiniz. . Eğer sağlıklı beslenmenin de yararı olmazsa o zaman bu belirtilere sebep olan diğer sağlık sorunlarının araştırılmaya başlanması gerekir.

Zayıflamak amacıyla veya kendi kendine gluten hassasiyeti olduğundan şüphelenerek, glutensiz beslenmeye kendiliklerinden başlayanlar var ancak bunu kesinlikle yapmamaları gerekir.  Çünkü doğru teşhis konması için test öncesi dönemde glutenin kesilmesi değil, tam tersi yükleme yapılması gerekir

Bunun yanısıra  glutenle ilgisi olduğu düşünülen çoğunlukla otoimmün olmak üzere 55 hastalık ve yanısıra bazı psikiyatrik, nörolojik hastalıklar ile otizm’de gluten ile ilişkilendirilmiştir. Bu durumda gluten konusunu daha ciddiyetle ele alıp dikkatli bir şekilde gluten hassasiyeti tanısının konması gereklidir. Normal bir insanın glutenden kaçınmasının iyi olacağını düşündüren mevcut hiçbir bilgi yoktur. Fakat saydığım bu üç durum için glutensiz beslenme gerekli ve bazen hayat kurtarıcıdır.

Zayıflamak isteyip, ekmeği bırakamayanlar için glutensiz diyetin zayıflama sağlamayacağını, gluteni gereksiz yere bırakmanın sağlık için iyi bir şey olmadığını bilmeniz iyi olur. Ekmek, karbonhidrat, tatlı açlığının fiziksel ve psikolojik olmak üzere çok farklı sebepleri vardır. Gluteni şeytan ilan etmek bu sorunları çözmeyecek, sadece daha fazla zaman kaybetmenize neden olacaktır.

Glutensiz Beslenme Programı

Kapsamlı bir tıbbi muayene ve yaşam tarzı tanımı yapıldıktan sonra mevcut tıbbi durum ve glutenle bağlantılı olabilecek durumlar değerlendirirlir. Glutenle ilgili kan testleri ve gerekli görülürse genetik test uygulandıktan sonra glutensiz beslenmeye geçme ve takip etme, ardından belirlenen bir süre sonunda glutenin yeniden beslenmeye dahil edilmesi süreci bu programla planlanır. Menü oluşturma ve tarif desteği sağlanır ve gerekli görüldüğü takdirde tıbbi kontrollere devam edilir. Tam uyum ve uygulamanın sağlanması amacıyla sıklıkla 6 görüşme gereklidir.